Jak aktywność fizyczna wpływa na ból? Kiedy ruch pomaga, a kiedy szkodzi?
Aktywność fizyczna potrafi działać jak naturalne lekarstwo, uruchamiając mechanizmy, które zmniejszają odczuwanie bólu. Jednak w pewnych sytuacjach może prowadzić do odwrotnego efektu i nasilać dolegliwości. Co sprawia, że ten sam ruch raz przynosi ulgę, a innym razem staje się źródłem dodatkowego bólu?
Kiedy aktywność fizyczna może zmniejszać ból?
Ćwiczenia mogą działać jak naturalny środek przeciwbólowy. To zjawisko wynika z kilku mechanizmów – przede wszystkim ruch pobudza wydzielanie endorfin, czyli tzw. hormonów szczęścia, a także serotoniny i endokannabinoidy. Związki te wpływają m.in. na przewodzenie bólu i zmniejszają jego odczuwanie.
Ruch przynosi korzyści także na inne sposoby. Poprawia krążenie krwi, rozluźnia mięśnie, a w dłuższej perspektywie może zmniejszać toczące się w organizmie stany zapalne[1].
Dzięki temu regularna i dobrze dobrana aktywność fizyczna przyczynia się do złagodzenia przewlekłego bólu wynikającego np. z:
- nadmiernego napięcia czy przeciążenia mięśni,
- chorób zwyrodnieniowych stawów,
- stanów zapalnych,
- neuropatii,
- niektórych schorzeń nowotworowych.
Aby aktywność fizyczna przyniosła ulgę zamiast szkody, warto pamiętać o kilku aspektach:
- indywidualny dobór rodzaju ćwiczeń - ruch powinien być adekwatny do stanu zdrowia i aktualnej kondycji,
- kontrola reakcji organizmu - warto uważnie przyglądać się reakcjom swojego ciała na ćwiczenia i na bieżąco dostosowywać ich rodzaj oraz intensywność,
- wsparcie specjalisty - przy silnych, przewlekłych czy nawracających dolegliwościach bólowych warto skonsultować się z lekarzem i fizjoterapeutą, by dobrać odpowiednie leczenie i typ aktywności.
Kiedy ruch może zaostrzać ból?
Niestety ruch może wywołać także odwrotny efekt i pogorszyć odczuwany ból. Zdarza się tak w przypadku:
- ostrych urazów – intensywny wysiłek w pierwszych dniach po kontuzji często nasila dolegliwości,
- zaawansowanych stanów zapalnych lub zmian zwyrodnieniowych - w okresach zaostrzeń czy przy bardzo nasilonych objawach trening sprzyja ich pogorszeniu,
- przeciążeń mięśni - lekka aktywność fizyczna przyczynia się do łagodzenia dolegliwości, jednak nieodpowiednio dobrana może je nasilić.
Leczenie bólu bez recepty
Dolegliwości bólowe potrafią być bardzo dokuczliwe. Do ich łagodzenia stosuje się najczęściej niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), np. deksketoprofen. Jego działanie polega na hamowaniu syntezy prostaglandyn, które pełnią w organizmie szereg funkcji. Jedną z nich jest rozwój i podtrzymywanie stanów zapalnych oraz towarzyszących im dolegliwości - w tym bólu.
Deksketoprofen dodatkowo moduluje przewodzenie bodźców nerwowych, więc może zapobiec transformacji bólu ostrego w przewlekły. Jest stosowany w objawach o nasileniu niewielkim do umiarkowanego.
Co ważne, lek ten wykazuje niewielkie ryzyko działań niepożądanych, także tych ze strony przewodu pokarmowego, charakterystycznych dla leków z grupy NLPZ. Tabletka przeciwbólowa z deksketoprofenem może więc być przyjmowana na czczo, co przyspiesza jej początek działania[2].
Aktywność fizyczna może być skutecznym, naturalnym sposobem na walkę z bólem, jednak musi być dobrze zaplanowana. Najlepsze efekty leczenia uzyskamy, łącząc kilka metod – ćwiczenia, leczenie farmakologiczne i fizjoterapię.
[1] Rice, D., Nijs, J., Kosek, E., Wideman, T., Hasenbring, M. I., Koltyn, K., ... & Polli, A. (2019). Exercise-induced hypoalgesia in pain-free and chronic pain populations: state of the art and future directions. The Journal of Pain, 20(11): 1249-1266.
[2] Woroń, J. (2020). Dlaczego w bólu ostrym należy rozważyć zastosowanie deksketoprofenu? Forum Medycyny Rodzinnej, 14(2): 51-56.
